De kerntaken van het CJG

Gereedschapskist

Voor de invoering van één of meer Centra voor Jeugd en Gezin (CJG) in een gemeente hebben de VNG en het ministerie van VWS een zogenoemde gereedschapskist ontwikkeld. Deze gereedschapskist bevat handreikingen, instrumenten en hulpmiddelen als steun bij de invoering van het CJG. Gemeenten en uitvoerende instanties en professionals kunnen daarmee hun eigen (beleids-)keuzes maken en het CJG naar eigen inzicht inrichten en vormgeven.

Kerntaken

Hoewel gemeenten het CJG naar eigen inzicht kunnen inrichten, hebben ze wel allemaal hetzelfde takenpakket op het gebied van opgroeien en opvoeden. In het zogenaamde basismodel van het CJG zijn die taken beschreven. Het gaat om jeugdgezondheidszorg van 0-19 jaar, de vijf functies op het gebied van opvoedingsondersteuning en preventie die voortkomen uit de 'Wet maatschappelijke ondersteuning' (Wmo), en de verbinding met de hulp van bureau jeugdzorg en de zorg en adviesteams (ZAT's). De vier kerntaken die hieruit voortvloeien zijn:

1. Signaleren, analyseren en, indien nodig, gespecialiseerde hulp inschakelen;
2. Ondersteuning en dienstverlening bieden, zoals voorlichting, advies/consultatie, informatie en hulp;
3. Integrale zorg organiseren;
4. Monitoren, screenen en vaccineren.

Bij de inrichting van het CJG zijn voor deze taken verschillende vragen te stellen: Welke inhoudelijk expertise is nodig? Welk volume is wenselijk voor elke taak? Welke CJG-partners voeren deze taak uit? En wat zijn de kosten en de kwaliteit? April 2012 heeft het ministerie van VWS de commissie de Winter ingesteld het basistakenpakket te evalueren. De commissie adviseert naar verwachting eind 2012.

Signaleren, analyseren en hulp of bescherming inschakelen

Signaleren is het onderkennen van een risico of een probleem en daar aandacht voor vragen. Dit kan op populatieniveau of op het niveau van risicogroepen zodat het mogelijk is hiervoor beleid te maken. Op individueel niveau gaat het om het onderkennen van niet-normale aspecten van de ontwikkeling of van de omgeving van een jongere. Analyseren betekent, samen met de jongere of de ouder, taxeren of er hulp nodig is, en wat voor soort hulp dat moet zijn. Als er hulp nodig is, dan moet een gepast aanbod samen met de jongere of de ouder geregeld worden. Dat kan door direct ondersteuning of hulp te bieden of door anderen in te schakelen uit het sociale netwerk of de organisaties die direct bij het CJG betrokken zijn. Daarnaast kan ook intensievere hulp worden ingeschakeld. Het dossier Opvoedingsondersteuning geeft een overzicht van Instrumenten en Richtlijnen in het CJG.

Ondersteuning en dienstverlening bieden

Het CJG biedt professionele voorlichting, informatie, advies en consultatie. Dit kunnen bijvoorbeeld preventieprogramma’s zijn, met onder meer publieke folders, voorlichting via algemeen toegankelijke informatie op internet, cursussen voor ouders of beroepsopvoeders. Maar het CJG biedt ook individuele voorlichting, informatie of advies aan de balie, via email en telefoon.

Advisering aan beroepsopvoeders is consultatie. Het gaat hier ook om de uitvoering van professionele hulp, zoals individueel of groepsgewijze trainingen of individuele, kortdurende hulpvormen die ambulant of op locatie (bijvoorbeeld bij gezinnen thuis, op scholen of in buurthuizen) worden aangeboden. Het dossier Opvoedingsondersteuning geeft een overzicht van erkende Interventies bij opvoed- en opgroei-steun.

Daarnaast speelt het CJG een rol in het vormen van sociale netwerken rondom jongeren en opvoeders; het versterken van de pedagogische civil society. Betrokken burgers die samen sociale verbanden vormen, versterken de gemeenschapszin. Meer betrokkenheid zorgt ervoor dat ouders er minder alleen voor staan. Ouders kunnen daardoor meer een beroep doen op informele en sociale steun. Bovendien voorkomt het dat jongeren en opvoeders waarbij het allemaal minder soepel verloopt, bij professionele zorg moeten aankloppen.

Integrale zorg organiseren

Integrale zorg omvat het inschakelen en coördineren van zorg. De taak van het CJG is om dit zowel op algemeen als op individueel niveau te realiseren. Op algemeen niveau gaat het erom dat het CJG meebouwt aan samenhangende dienstverlening voor specifieke doelgroepen. Voor multiprobleemgezinnen is het bijvoorbeeld goed om afspraken te hebben over afstemming en bundeling van krachten met vrijwilligersorganisaties, maatschappelijk werk, schuldhulpverlening en de volwassen-ggz.

Op individueel niveau gaat het om een samenhangend, individueel hulpverleningsplan waarmee aan problemen op school of in het gezin wordt gewerkt. Dit gebeurt zoveel mogelijk in overleg met relevante personen in het sociaal netwerk. Bij het uitvoeren van een plan kunnen verschillende hulpverleners betrokken zijn. De CJG-medewerker blijft als constante factor aanwezig voor het gezin. Samen met de cliënt voert hij de coördinatie.

Monitoren, screenen en vaccineren

Monitoren is het periodiek volgen van de ontwikkeling van jongeren en opvoeders. Dit gebeurt onder andere op populatieniveau. Vragen daarbij kunnen zijn: Wat is de kwaliteit van ontwikkeling en opvoeding voor risicogroepen? Welke vragen over opvoeden en opgroeien hebben ouders? Ook op individueel niveau wordt de ontwikkeling van kinderen gemonitord, bijvoorbeeld op het consultatiebureau, periodiek onderzoek van de jeugdarts op school, screening op taalachterstanden op school, enzovoort.

Screening betekent dat de kenmerken van jongeren en opvoeders systematisch worden bekeken op risico’s of problemen. Alle kinderen krijgen bijvoorbeeld een hielprikje om vroegtijdig een aantal ernstige ziektes op te sporen. Maar ook de ontwikkeling van het kind wordt in de gaten gehouden, zoals met gehoor- en visus-screeningen.

Daarnaast valt het rijksvaccinatieprogramma onder de verantwoordelijkheid van het CJG.

Meer informatie

Meer informatie over de kerntaken van het CJG in relatie tot opvoedingsondersteuning en de pedagogische civil society vindt u:

• in het dossier Opvoedingsondersteuning
• bij het project Allemaal opvoeders
• in de conceptrichtlijn Opvoedingsondersteuning