Financiële gevolgen

Bij een scheiding vinden veel veranderingen plaats; niet alleen in emotionele en organisatorische zin, maar ook op financieel gebied. In een nieuwe gezinssituatie is er meestal minder geld beschikbaar.

Veranderingen in de inkomenssituatie, de beperkte betaling van kinderalimentatie en de aanwezigheid van schulden lijken hier belangrijke rol in te spelen. Een belangrijke factor voor de veranderende financiële situatie is de terugval in inkomsten na een scheiding. Vooral vrouwen zien hun inkomenssituatie behoorlijk veranderen. Terwijl mannen en vrouwen vóór de scheiding een vergelijkbaar netto huishoudinkomen hebben, heeft 71 procent van de vrouwen en 43 procent van de mannen na de scheiding minder dan 1.800 euro per maand te besteden. Het aantal uitkeringsgerechtigden neemt licht toe na de scheiding; gedeeltelijk zijn dat vrouwen die voorheen huisvrouw waren. Het is belangrijk huishoudens te wijzen op inkomensondersteunende maatregelen. In de nieuwe huishoudsituatie komt iemand mogelijk in aanmerking voor bepaalde tegemoetkomingen waar voorheen geen recht op was (Nibud 2009)

Verandering inkomsten en uitgaven bij ontstaan eenoudergezin

In 74 procent van de scheidingen blijven de kinderen bij hun moeder wonen (zie: Opvoeden). In die eenoudergezinnen is meestal sprake van een flinke daling van de koopkracht. Na een scheiding veranderen de inkomsten en uitgaven van het gezin. Vaak vallen inkomsten weg, omdat een ouder wegvalt die inkomsten had uit betaald werk. De uitgaven blijven meestal hetzelfde of nemen zelfs toe. Er is weliswaar een mond minder te voeden, maar vaak zijn de vaste woonkosten net zo hoog als voorheen. Kinderopvang gaat extra geld kosten, want die taak kan niet meer gedeeld worden met de partner. Bij een scheiding komen er vaak ook extra kosten omdat kinderen op twee plekken gaan wonen en daardoor spullen dubbel nodig hebben (Kúti e.a. 2004). Na een echtscheiding zien we dan ook vaak een flinke daling in inkomen.

Een laag inkomen kwam in 2011 het meest voor bij eenoudergezinnen met uitsluitend minderjarige kinderen. Van hen had ruim 28 procent een inkomen onder de lage-inkomensgrens. Eenoudergezinnen met uitsluitend minderjarige kinderen vormden ook relatief de grootste groep die vier jaar of langer afhankelijk was van een laag inkomen: 8 procent van hen had in 2011 al minstens vier jaar achtereen een laag inkomen. Dit aandeel is sinds 2000 echter fors gedaald. De daling is enerzijds veroorzaakt door de toegenomen arbeidsparticipatie en daarmee gepaard gaande inkomensverbetering en anderzijds door de koopkrachtverbetering van eenoudergezinnen die op bijstand zijn aangewezen (Armoedesignalement 2012). Voor meer informatie zie Inkomsten en uitgaven in het dossier Armoede in gezinnen.

Vergoeding van scheidingskosten

De rechter moet de financiële gevolgen van de scheiding zo eerlijk mogelijk over beide partijen verdelen. Heeft de ene ouder bijvoorbeeld geen eigen inkomsten, maar kan de ouder wel werken, dan houdt de rechter daar rekening mee. Afhankelijk van het inkomen en vermogen, komen partners in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand of mediation. Hiervoor wordt altijd een eigen bijdrage gevraagd. De eigen bijdragen voor gesubsidieerde rechtsbijstand zijn per 1 juli 2011 verhoogd. De overheid wil stimuleren of partners zelf alternatieve manieren vinden om hun problemen op te lossen. Zij kunnen een korting op de eigen bijdrage krijgen als u zij eerst het Juridisch Loket bezoeken en worden doorverwezen naar een advocaat. Op de website van de rijksoverheid is hierover meer informatie te vinden.

Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen

Volgens de wet zijn ouders verantwoordelijk voor de verzorging en de opvoeding van hun kind(eren), totdat zij 21 jaar worden. Ouders behoren een financiële regeling te treffen als zij uit elkaar gaan. De rechter kan daarbij een kinderalimentatie vaststellen. Het uitgangspunt is dat de betaling onderling door de ex-partners wordt geregeld.Ook kan er na een echtscheiding of na beëindiging van het geregistreerd partnerschap een partneralimentatie overeen worden gekomen of vastgesteld worden door de rechter. Deze partneralimentatie wordt vastgesteld ten behoeve van de ex-partner die niet in staat is om volledig in het eigen levensonderhoud te voorzien. Ook deze betaling verloopt in principe onderling. Het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) is verantwoordelijk voor het innen van alimentatiebijdragen. Het LBIO kan de inning doen als de betalingsplichtige ouder of ex-partner zich niet aan de door de rechter vastgestelde betalingen houdt. Meer informatie: LBIO

Bronnen

• CBS en SCP (2012), 'Armoedesignalement 2012'. Den Haag, Centraal Bureau voor de Statistiek en Sociaal Cultureel Planbureau.
• Clement, C., C. van Egten en S. de Hoog (2008), 'Nieuwe gezinnen. Scheidingen en de vorming van stiefgezinnen'. E-Quality.
• Egten, C. van, E. Zeijl, S. de Hoog, C. Nankoe en E. Petronia (2008), 'Gezinnen van de toekomst. Opvoeding en opvoedingsondersteuning'. Den Haag, E-Quality.
• Jeugd en Gezin (2009), 'Uit elkaar… En de kinderen dan?' Verkrijgbaar via Rijksoverheid.nl
• Nibud (2009), 'De financiële gevolgen van scheiden'.