Gemeentelijk beleid

Het beleid voor jonge ouders valt grotendeels onder de gemeenten. Zij dienen jonge ouders te ondersteunen volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De groep jonge moeders kent een grote diversiteit en een verscheidenheid aan hulpvragen, bijvoorbeeld over huisvesting, inkomen en schulden, deelname aan onderwijs, gewelddadige relaties, opvoeding van kinderen en begeleiding naar werk.

Wet maatschappelijke ondersteuning

Met de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), begin 2007, is de regie over zorg- en welzijnsvoorzieningen aan gemeenten overgedragen. De Wmo omvat negen prestatievelden. Het beleid voor jonge moeders valt onder meerdere velden:

• preventieve ondersteuning jeugd (veld 2);
• bevordering van maatschappelijke participatie van kwetsbare groepen (veld 5);
• maatschappelijke opvang, vrouwenopvang, geestelijke gezondheidszorg (OGGZ);
• verslavingsbeleid dat onder de centrumgemeenten valt (veld 7, 8 en 9).

Wet maatschappelijke ondersteuning en Centra voor Jeugd en Gezin
Eind 2011 moeten alle gemeenten in Nederland een Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) hebben. Dit CJG dient een laagdrempelig inlooppunt te zijn dat openstaat voor kinderen, jongeren en hun ouders. De doelgroep loopt van -9 maanden tot en met 23 jaar. Een centrum moet lokaal maatwerk leveren. De invulling daarvan is grotendeels vrij. Wel zijn de volgende onderdelen verplicht:

• jeugdgezondheidszorg,
• consultatiebureaus;
• GGD;
• Wmo-functies;
• schakel met bureau jeugdzorg;
• schakel met zorg- en adviesteams.

Voor meer informatie hebben het Ministerie van Jeugd en Gezin, en de VNG een handreiking uitgebracht.

Op dit moment vallen jonge ouders, en vooral jonge vaders, soms (nog) niet binnen het doelgroepenbeleid van gemeenten. In de rubriek Erkende interventies van dit dossier worden programma's genoemd, die effectief voor jonge ouders kunnen worden ingezet. In de Handreiking prenatale voorlichting worden mogelijkheden die gemeenten hebben om aanstaande ouders voorlichting te bieden over zwangerschap, de bevalling en de periode daarna nader toegelicht.

Zie verder ook het dossier Centrum voor Jeugd en Gezin.

Wet maatschappelijke ondersteuning en opvang
Volgens de kabinetsdoelstellingen (Balkenende IV) van 2010 zijn de centrumgemeenten voor de vrouwenopvang verantwoordelijk voor de opvang en hulpverlening aan tienermoeders. Een taak van de gemeenten is het ‘bevorderen van maatschappelijke participatie’ van jonge ouders. Hierbij valt te denken aan het ondersteunen van het netwerk van jonge ouders, maar ook aan het opzetten van lotgenotengroepen en moeder- en vadercentra zodat zij meer kunnen deelnemen aan de samenleving. Binnen de maatschappelijke opvang en de vrouwenopvang heeft de overheid geld gereserveerd voor opvang en hulp aan tienermoeders.

Wet publieke gezondheid

De Wet publieke gezondheid stelt gemeenten verantwoordelijk voor de preventie van seksueel risicogedrag en daarmee voor het voorkomen van tienerzwangerschappen. Het doel van de wet publieke gezondheid is het versterken van structuren die de publieke gezondheid bevorderen. Gemeenten moeten ervoor zorgen dat de GGD’en bijdragen aan een goede lokale zorg- en welzijnsstructuur. Mogelijke bijdragen voor jonge moeders zijn onder andere moeder- en vadercentra en ontmoetingspunten voor jonge moeders.

Prenatale voorlichting
Het ministerie van VWS plande in 2010 om de prenatale voorlichting vanaf 2011 als taak van de gemeente vast te leggen. Volgens de Wet publieke gezondheid kan de gemeente zelf bepalen hoe zij prenatale voorlichting invult en bekostigt. Deze prenatale voorlichting moet aanvullend zijn op de medische voorlichting van de huisarts, verloskundige of gynaecoloog. Te denken valt aan het programma VoorZorg voor onder andere jonge moeders.Op dit moment maken de financiële middelen voor prenatale voorlichting onderdeel uit van de Brede Doeluitkering Centra voor Jeugd en Gezin. De VNG heeft hiervoor een handleiding gepubliceerd.

Wet participatiebudget

In de Wet participatiebudget worden de gemeentelijke middelen voor re-integratie (WWB), inburgering (WEI) en volwasseneneducatie (WEB) gebundeld in een budget voor gemeenten. Met dit budget kan de gemeente participatievoorzieningen inzetten voor een brede doelgroep vanaf 18 jaar, maar ook voor 16- en 17-jarigen die zijn ontheven van de kwalificatieplicht, deze dreigen niet te behalen of hem reeds hebben behaald op minimaal niveau 2.

Wet investeren in jongeren

Jongeren onder de 27 jaar die bij de gemeente aankloppen omdat ze niet in hun levensonderhoud kunnen voorzien vallen vanaf oktober 2009 onder de Wet Investeren in jongeren (WIJ). Dit geldt dus ook voor tienermoeders. Deze wet verplicht gemeenten om jongeren van 18 tot 27 jaar die zich melden voor een uitkering een aanbod te doen. Dit kan bestaan uit een baan, een vorm van scholing of een combinatie van beide, afgestemd op de situatie van de jongeren. Als zij werk accepteren krijgen ze een salaris van de werkgever. Bij acceptatie van het leeraanbod krijgen ze een inkomen dat gelijk is aan een bijstandsuitkering. Accepteren zij het aanbod niet, dan krijgen zij ook geen uitkering van de gemeente.
Het recht op een werkleeraanbod geldt ook voor jongeren van 16 en 17 jaar die geen scholing of opleiding volgen, minder dan 16 uur per week werken en voldoen aan de kwalificatieplicht of een vrijstelling van die kwalificatieplicht hebben gekregen. De voorzieningen die gemeenten in het kader van een leerwerkaanbod aan jongeren aanbieden, kunnen worden gefinancierd uit het participatiebudget.

Good practices

Op meerdere plaatsen in Nederland zijn initiatieven genomen voor tienerouders en jonge ouders. In veel gemeenten wordt gewerkt aan een loket voor jonge ouders en een ketenaanpak. Ook geven gemeenten subsidies voor uiteenlopende initiatieven. De website tienermoeders.nl geeft daarvan ook een overzicht per regio.

(Jonge) moeder- en vadercentra
Jonge moeders bezoeken ook wel de zogenoemde moedercentra. Een moedercentrum, ook wel ‘ouderkindcentrum’ of ‘moederkindcentrum’ genoemd, is een ontmoetingsplaats voor moeders in de wijk. Moeders kunnen daar van en met elkaar leren, elkaar steun geven en steun krijgen. Basisprincipes van moedercentra zijn eigen kracht, zelforganisatie en zelfbeheer, open aanbod, actieve deelname, kinderen horen erbij, gedeeld leiderschap en diversiteit.

Sommige moedercentra zijn speciaal gericht op jonge moeders. Deze jonge moedercentra bieden veelal dezelfde activiteiten aan als moedercentra, maar richten zich specifiek op de doelgroep van jonge moeders. Voorbeelden van jonge moedercentra zijn: Donna in Hengelo, JEM&Kids in Eindhoven en Steady in Rotterdam.

Bronnen

• www.infoportaaltienermoeders.nl
• www.tienermoeders.nl
• www.vng.nl
• FIOM (2010), 'Sociale kaart Tienerzwangerschappen en jong ouderschap Alkmaar e.o. 2010'.
• Leest, J. en K. Vermeulen (2009), 'Notitie Jonge moeders in Amsterdam'. Gemeente Amsterdam, DMO, DZS, GGD.