Leren op de werkplek

Leren op de werkplek wordt ook vaak genoemd: ‘permanent leren’ of  het werken in ‘een lerende organisatie’. Het betekent dat werknemers de gelegenheid krijgen om met elkaar hun werk te bespreken en van elkaar te leren. Reflectie op eigen werk – ook op fouten daarin -  en het vragen om en geven van feedback aan elkaar zijn de belangrijkste vaardigheden waarmee een team het lerend werken vorm geeft.

Leren op de werkplek omvat ook stage-activiteiten van studenten (werkplekleren). Stagebegeleiding is niet alleen van belang voor de student zelf, maar heeft ook een positieve invloed op het werkend leren van het zittende personeel. Als zittend personeel op het werk begeleiding geeft aan studenten, stimuleert dit ook het personeel zelf om over leeraspecten in het werk na te denken. En als het werk van beroepskrachten beter wordt ingericht op leren in en van het eigen werk, geeft dat betere mogelijkheden om ook leerprocessen van studenten in het werk te integreren.

De rol van uitvoeringsorganisaties bij dit werkend leren is belangrijk. Zij vormen immers het organisatiekader waarbinnen dit gefaciliteerd en gestimuleerd moet worden.

Zowel in de kinderopvang, als in het jeugdwelzijnswerk en het basis-, voortgezet en beroepsonderwijs, zijn er vaak functies ingericht om stagiaires of medewerkers met een leer-arbeidsovereenkomst te begeleiden; en om het verband tussen opleiding en werkplek te structureren. Voor deze functies zijn verschillende benamingen in omloop, zoals praktijkopleider, werkbegeleider, praktijkbegeleider. Ze worden vaak vervuld door mensen die op de school of instelling zelf werkzaam zijn als leraar, pedagogisch medewerker of (jeugd)welzijnswerker.

Werkplekleren studenten

‘Leren op de werkplek’ is vervat in de meeste initiële opleidingstrajecten. Hieronder zijn enkele speciale vormen aangeduid op de gebieden van kinderopvang, welzijnswerk en onderwijs:

Leerafdelingen - bij mbo-opleidingen voor kinderopvang en (jeugd)welzijnswerk

Een leerafdeling is een stage-begeleidingsvorm waarbij minimaal acht studenten tegelijk stage lopen binnen één afdeling van een organisatie. Zij worden begeleid door alle teamleden van de afdeling. De onderwijsinstelling en arbeidsorganisatie geven samen de begeleiding van studenten vorm. Er wordt geleerd en begeleid volgens de principes van competentiegericht leren: de beroepspraktijk is uitgangspunt, verantwoordelijkheid voor het eigen leerproces in de praktijk en 'coachend' begeleiden. Calibris kan adviseren in de opstartfase en heeft producten/hulpmiddelen ontwikkeld die kunnen ondersteunen. Calibris zorgt voor kennisdelen tussen organisaties en scholen via www.calibris.nl/leerafdeling.

Bij gastouderschap: de gastouder kan als leerbedrijf optreden voor leerlingen (stagiaires), maar zonder dienstverband - gastouders kunnen geen personeel in dienst nemen.

Opleiden in school

Lerarenopleidingen (PO en VO) hebben landelijk ontwikkelde trajecten ‘Opleiden in school’ ter versterking van de relatie tussen opleidingen en werkveld. Deze ‘OPLIS’-trajecten worden echter nog maar zelden verbreed naar andere opleidingen wier studenten - als stagiairs en toekomstige professionals - ook in brede scholen (zouden kunnen) opereren. De enige inventarisatie van schaarse voorbeelden hiervan is te vinden in de notitie over Professionalisering in de brede school uit 2007 van het Nederlands Jeugdinstituut.

FCB Dienstverlenen in Arbeidsvraagstukken

FCB is een initiatief van de werkgevers- en werknemersverenigingen (Abvakabo, CNV, MOgroep Maatschappelijke ontwikkeling, Jeugdzorg Nederland en de Brancheorganisatie kinderopvang). In de FCB zijn drie branches vertegenwoordigd: Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening, Jeugdzorg en Kinderopvang. De missie van FCB is de stimulering van een gezonde arbeidsmarkt voor de drie branches. Daartoe verzamelt, ontwikkelt en deelt FCB arbeidsmarktinformatie en praktische instrumenten. Dit leidt tot hulpmiddelen, activiteiten, trainingen en workshops, onderzoek en verdere dienstverlening op de terreinen van: Arbeidsmarktinformatie, Instroom en mobiliteit, Gezond en veilig werken . Voor meer informatie zie www.fcb.nl. 

Lerend werken van personeelsleden

Hierbij gaat het om onderling leren tussen personeelsleden, al dan niet gecombineerd met na- en bijscholing. Vormen van onderling leren zijn allereerst intervisie en supervisie. Daarnaast zijn er andere meer of minder bekende vormen. Bijvoorbeeld video-interactiebegeleiding is een aanpak waarbij professionals feedback krijgen op basis van video-opnames van hun handelen. Ook hebben veel organisaties halfjaarlijkse studiedagen waarin ze een onderwerp uit de werkpraktijk onder de loep nemen. Daarnaast kan gedacht worden aan vormen van ‘onderzoekend werken’ . Daarbij nemen professionals hun eigen werk onderzoeksmatig onder de loep, of passen een onderzoeksmatige aanpak toe bij het ontwikkelen van hun eigen werk. In basis- en voortgezet onderwijs wordt dit in elk geval gestimuleerd bij de ‘academische opleidingsscholen’, een variant van ‘Opleiden in school’.

Hieronder zijn per werkveld enkele bijzonderheden aangegeven.

Kinderopvang
Het Nederlands Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO) heeft verschillende activiteiten ondernomen omtrent vormen van lerend werken (zie voor meer informatie: www.kinderopvangonderzoek.nl); dit gebeurt in het kader van een Interventiestudie naar verbetering van de kwaliteit van kinderdagverblijven. In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) is een interventie ontwikkeld ter bevordering van de interactievaardigheden van pedagogische medewerkers, met behulp van videointeractiebegeleiding; bijbehorend onderzoek bevestigde positieve effecten hiervan. Leidinggevenden werken met inzet van de NCKO-Kwaliteitsmonitor aan de kwaliteit van de leefomgeving, en maken plannen om de opgedane kennis over te dragen aan de pedagogisch medewerkers. Daarnaast is er een consultancy-traject voor leidinggevenden van kinderdagverblijven. Ook andere organisaties organiseren cursussen om met videointeractiebegeleiding te werken.

Voor directeuren van kleine kinderopvangorganisaties organiseert de bdKO (vereniging van directeuren) collegiale coaching, loopbaanplanning en outplacement, en intervisie.

Daarnaast organiseren vele instituten cursussen of begeleidingstrajecten op het gebied van  permanent leren. Voor meer informatie hierover zie www.stichtingbkk.nl. Een bekende publicatie op dit gebied is:

• Keulen, A. van & Del Barrio Saiz, A. (2010). Permanent leren, van zelfreflectie naar teamreflectie. Amsterdam: SWP (te downloaden via www.mutant.nl/publicaties).

Jeugdwelzijnswerk
'Jongeren in beeld' is een via internet operabel registratie- en monitoringprogramma voor het jongerenwerk. Gegevens uit het ambulant werk, accommodatiegebonden werk en jongereninformatiewerk worden aan elkaar gekoppeld in dossiers. Jongerenwerkers kunnen hiervan gebruik maken om hun concrete werkzaamheden met jongeren optimaal in te richten. Zie voor meer informatie: www.jongereninbeeld.nl.

Brede school
Enkele voorbeelden van lerend werken met professionals uit verschillende werksoorten, vanuit gedeelde pedagogische en onderwijsprincipes, zijn verzameld in de brochure Professionaliseren in bredeschoolwerk van de Kenniskring brede school van het Nederlands Jeugdinstituuti. Bijvoorbeeld op basis van Ondernemend leren, of Ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO). Een en ander gebeurt in samenwerking met ondersteuninginstellingen.